W roku, w którym w przypadało tak wiele ważnych rocznic (70 lat od śmierci Romana Dmowskiego, 70 lat od zakończenia wojny domowej w Hiszpanii, siedemdziesięciolecie wybuchu II wojny światowej, dwudziestolecie wyborów czerwcowych). Niektóre daty umykają zbiorowej pamięci. Wydaje się, że taka sytuacja dotknęła Ruch Młodej Polski – pierwszą liczącą się organizację niepodległościowądziałającą w PRL, która jednocześnie nie wpisywała się w paradygmat opozycji laickolewicowej, jak również nie mieściła się w nurcie odwołującym się do czasów reżimu sanacyjnego, jak chociażby Konfederacja Polski Narodowej.

Próbą wypełnienia tej luki była zorganizowana 2 kwietnia 2009 roku przez Instytut Politologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Studenckie Koło Myśli Politycznej oraz Interdyscyplinarne Koło Naukowe Doktorantów UMK konferencja naukowa „Ruch Młodej Polski w trzydziestolecie Deklaracji Ideowej”, której kierownikiem naukowym był prof. Jacek Bartyzel.
Konferencja składała się z trzech części. Pierwsza, której obradom przewodniczył dyrektor Instytutu Politologii UMK prof. Roman Backer dotyczyła historii RMP. Jako pierwszy wystąpił znany toruński badacz podziemia antykomunistycznego okresu lat osiemdziesiątych XX wieku prof. Wojciech Polak z referatem „Osoba ludzka – naród – niepodległość. Deklaracja
ideowa RMP”. Autor zaznaczył, że tytuł wystąpienia został zaczerpnięty z trzech rozdziałów opublikowanej 18 sierpnia 1979 roku Deklaracji Ideowej Ruchu Młodej Polski, której współtwórcami byli: Jacek Bartyzel, Aleksander Hall, Arkadiusz Rybicki, Jan Samsonowicz. Środowisko „młodopolaków” odrzucało zarówno wszelki materializm, czy to kapitalistyczny, czy to komunistyczny. Powoływano się na Pakty Praw Człowieka, a na szczycie systemu wartości stawiano jednostkę ludzką, pojmowaną zgodnie z nauką społeczną Kościoła na sposób per-sonalistyczny. Jak zaznaczył prof. Wojciech Polak, po latach jeden z współautorów Deklaracji Jacek Bartyzel krytykował ją za nadmierny antropologiczny optymizm. Ruch Młodej Polski definiował naród jako wspólnotę duchową łączącą wszystkich Polaków. Jednocześnie nie przyznawano dobru wspólnoty narodowej nadrzędnego celu w preferowanym systemie aksjologicznym. Celem narodu miało być stworzenie
niepodległego państwa. Ruch Młodej Polski duże znaczenie w rozwoju narodu przypisywał tradycji i samorządnemu organizowaniu się społeczeństwa. W przewidywaniu twórców Deklaracji przyszła Polska miała być niepodległym państwem
demokratycznym. W kwestii środków prowadzących do uzyskania tego celu przewidywano m.in.: współpracę z Kościołem Rzymskokatolickim; zerwanie z „schizofrenią” narodową polegającą z jednej strony na akceptacji systemu komunistycznego, a z drugiej na oporze przeciw ideologii panującej w PRL. Równocześnie opowiadano się za podjęciem pracy organicznej zamiast zachowań rewolucyjnych.
Arkadiusz Meller
Polityka Narodowa Nr 6